Bij voorkeur Europees
Loskomen van Amerikaanse tech, hoe werkt dat in de praktijk? Het Nederlandse it-bedrijf Glazen Uil heeft een alternatief voor Microsoft gevonden. Gigant Airbus verhuist zijn kroonjuwelen van het Amerikaanse AWS naar het Franse Scaleway en CapGemini hanteert een pragmatische aanpak.
Tekst: Teus Molenaar Beeld: ENVATO / GLAZEN UIL
Glazen Uil is een advies- en ontwikkelbureau dat zich specialiseert in verantwoorde ai, maatwerksoftware, it ‑architectuur en digitale transitie. Het bureau, waarvan de naam verwijst naar transparantie en wijsheid, maakt zich los van Big Tech en adviseert klanten hoe zij dat ook kunnen doen.
‘Wij willen digitale autonomie. Big Tech bepaalt welke algoritmes je gebruikt, hoe data verwerkt wordt, en welke beperkingen of risico’s je accepteert. Wij vinden dat organisaties zélf de controle moeten hebben over hun digitale fundament’, vertelt Rien Heuver, mede-oprichter van het bureau. ‘Amerikaanse bedrijven vallen onder de US Cloud Act, waardoor Amerikaanse autoriteiten toegang kunnen krijgen tot data, zelfs als die in Europa staat. Voor ons bedrijf dat uitlegbare en verantwoorde ai bouwt, is dat niet acceptabel. Daarom kiezen wij voor Europese cloudproviders, opensource technologie en transparante systemen die je kunt inspecteren.’
Volgens Heuver zijn Big Tech‑modellen vaak gesloten, niet uitlegbaar, niet aanpasbaar en niet te auditen. ‘Glazen Uil specialiseert zich juist in interpreteerbare ai. Dat botst met het ‘black box’-karakter van veel Big Tech‑ai. En er is het risico op vendor lock‑in. Dat maakt overstappen duur en complex.’
‘Mensen onderschatten hoeveel opensource en Europese alternatieven er beschikbaar zijn’
Rien Heuver, Glazen Uil
Risico
‘Zeventig procent van de Nederlandse organisaties is afhankelijk van Microsoft. Dat is een heel groot risico’, stelt Heuver. ‘Moderne organisaties worden steeds afhankelijker van grote, vaak Amerikaanse softwareleveranciers. Waar we vroeger nog een it-afdeling hadden die precies wist hoe de vork in de steel zat, hebben we tegenwoordig het leeuwendeel uitbesteed aan saas. Ontzettend gemakkelijk, maar ook ontzettend afhankelijk. Stel dat je niet meer bij Microsoft of welke dienstverlener dan ook kunt, door een storing, internationale sanctiemaatregel of wijziging van de gebruiksvoorwaarden, dan ben je aardig de pineut. Ook plotselinge prijsverhogingen van Amerikaanse leveranciers kunnen Europese bedrijven in de problemen brengen.’
Glazen Uil wil die risico’s niet lopen en gebruikt daarom louter diensten in eigen beheer op eigen infrastructuur, of diensten die makkelijk te vervangen zijn door een andere aanbieder, dankzij open standaarden. Om de autonomie voor elkaar krijgen heeft Glazen Uil een aantal eisen opgesteld waaraan hun systemen moeten voldoen:
- geen belangrijke gegevens bij Amerikaanse partijen, ook niet indirect;
- effectief voor de werkwijze, geen grote opofferingen in gebruiksvriendelijkheid;
- schaalbaar, systemen moeten mee kunnen groeien met de organisatie en de wensen van klanten.
Het is wel van belang te melden dat het hier een green field situatie betreft. ‘Als start-up konden we met een leeg vel beginnen. Wij hoefden ons niet te bekommeren over bijvoorbeeld transitiestrategieën. Onze klanten adviseren we welke stappen zij het beste kunnen zetten om hun reeds bestaande it-landschap digitaal autonomer te maken.’
Tijdens de zoektocht naar Europese alternatieven, stelden Heuver en Nauta lichtelijk verbaasd vast dat er een ruim aanbod is aan Europese software en it-diensten. ‘We onderschatten niet alleen hoeveel Amerikaanse software we allemaal gebruiken, we onderschatten ook hoeveel prachtige opensource en Europese alternatieven er beschikbaar zijn.’
‘Een it-landschap dat in vele jaren is opgebouwd, gooi je natuurlijk niet zomaar om’
Integratie
In een blog laat Heuver zien hoe hij tot een keuze is gekomen voor de bedrijfssoftware bij Glazen Uil. Bij de keuze is rekening gehouden met de prijs, opensource of Europees, open standaarden, en de mogelijke integratie tussen verschillende functies en systemen. ‘Wij vinden het geen probleem om verschillende diensten bij verschillende aanbieders af te nemen, maar dan moet het wel goed geïntegreerd zijn. Bijvoorbeeld: als we een meeting plannen in onze agenda willen we direct een videolink erbij kunnen maken en willen we mensen uit ons contactenboek uitnodigen voor de meeting zodat die gelijk een mailtje krijgen met de datum, tijd en videolink. En als anderen ons uitnodigen voor een meeting willen we vanuit de e-mail die uitnodiging accepteren en dat de meeting vervolgens automatisch in onze werkagenda verschijnt. Dit vereist dus een goede integratie tussen e-mail, videomeetings en agenda.’
Waar is Glazen Uil op uitgekomen? Kort samengevat: Mailbox. ‘Van Duitse makelij biedt deze dienstverlener het totale plaatje aan van wat wij zoeken: mail, agenda, documenten, opslag en videomeetings. Het is soms even wennen, maar er zijn afdoende Europese applicaties.’ Windows is vervangen door Linux-smaken met LibreOffice. ‘Best spannend, maar achteraf gezien een fluitje van een cent! Linux Mint is bewust ontworpen om qua werkwijze vergelijkbaar te zijn met Windows, dus ik was zo gewend’, meldt Nauta.
‘Een it-landschap dat in vele jaren is opgebouwd, gooi je natuurlijk niet zomaar om’, zegt Heuver. ‘Gelukkig hoef je niet in één keer over. Ons advies: begin met iets kleins binnen de organisatie en bouw het langzaam uit, maak daarnaast bij nieuwe applicaties de kritische afweging of het ook anders kan. Onderzoek eens de mogelijkheden van een eigen veilige ai-omgeving of vervang bijvoorbeeld eerst Miro, Microsoft Forms of Docusign; dit klinkt misschien heel spannend, maar in de praktijk zal het je positief verbazen.’ Hij vertelt dat meerdere klanten informeren naar een uitweg bij Big Tech. Heuver noemt SURF als voorbeeld van een organisatie die concrete stappen zet om digitaal autonoom te zijn.
‘Kritieke data houd je bij het hart, de rest gaat naar de goedkoopste oplossing’
Airbus
Nou is Glazen Uil een mkb-bedrijf. Hoe zit het met een grote industriële fabrikant? Een interesant voorbeeld is Airbus dat zijn meest kritieke applicaties van Amazon Web Services migreert naar Scaleway, een Franse cloudprovider, na een aanbesteding die begin 2026 werd uitgeschreven.
Bij de vliegtuigbouwer gaat het om de applicaties die minimaal nodig zijn om te blijven draaien. Dat gaat om zo’n 900 toepassingen. Te beginnen met zeventig applicaties die momenteel op AWS worden gehost, waaronder erp, productie-uitvoeringssystemen, crm en productlevenscyclusbeheer, zo beschrijft Adrian Hollister, IT director bij Adam Smith, op LinkedIn deze stap. Catherine Jestin, Executive Vice President Digital van Airbus, legt er uit waarom het bedrijf (deels) weggaat bij Big Tech: de regeling beschermt de cruciale data van het bedrijf tegen buitenlandse extraterritoriale wetgeving.
Airbus behoudt AWS voor Skywise, het platform voor luchtvaartdata, en voor de klantenservicetool Case Management Assistant. Salesforce, Coupa en Workday blijven ook gebruikt worden. De medewerkers blijven werken met de productiviteitssuites van Microsoft en Google. Jestin: ‘Het bedrijf is niet van plan om volledig af te stappen van niet-Europese oplossingen; het weegt zijn keuzes af op het belang van de data.’
De crux hier is dus om data te classificeren. Kritieke data houd je bij het hart, de rest gaat naar de goedkoopste oplossing. Het is dan wel zaak om gegevens die gevoelig zijn voor (bedrijfs)spionage te weren uit Amerikaanse systemen. Dat moet je dan weer trainen met het personeel.
Pragmatische aanpak
Ook bij de grote dienstverleners staat het onderwerp soevereiniteit hoog op de agenda. Zo krijgt Capgemini heel concrete vragen over dit onderwerp. ‘En vanuit meerdere gremia: cio, cto, cfo en zelfs de raad van bestuur in een aantal gevallen’, vertelt Alexander Kühn, woordvoerder van Capgemini. ‘De thema’s ‘exit strategie’, ‘sovereignty assessment’ en ‘minimal viable sovereignty’ zijn drie concrete voorbeelden van onderwerpen die momenteel veel in gesprekken terugkeren. Technologische soevereiniteit zien wij niet als een keuze tussen Europese of Amerikaanse technologie. Capgemini hanteert een pragmatische aanpak. Het gaat erom dat organisaties bewuste keuzes kunnen maken, controle houden over hun data en processen, en hun afhankelijkheden actief kunnen beheren. Volledige onafhankelijkheid van Amerikaanse technologie is op dit moment voor de meeste organisaties ook niet realistisch.’
De kernvraag is daarom niet hoe alle afhankelijkheden kunnen worden uitgesloten, maar hoe organisaties risico’s beheersen, keuzevrijheid behouden en vendor lock-in voorkomen, aldus Kühn. ‘Waar het debat vroeger vooral over cloud ging, kijken organisaties tegenwoordig naar hun volledige digitale afhankelijkheid: van cloud- en ai-platformen tot software, cybersecurity-oplossingen en data-ecosystemen. Daarbij draait het om het vinden van de juiste balans tussen innovatie, continuïteit en strategische controle. Capgemini ondersteunt klanten met assessments en roadmap-trajecten om kritieke afhankelijkheden en risico’s in kaart te brengen. Afhankelijk van de situatie adviseren we bijvoorbeeld een multicloud- of multivendorstrategie, het gebruik van open standaarden, data-portabiliteit, hybride architecturen of de inzet van Europese en soevereine aanbieders voor specifieke gevoelige workloads.’
Lees verder
Op de website European alternatives zijn Europese alternatieven voor Amerikaanse software te vinden.
Lees ook de rubriek De Overstap op de website van Computable met veel voorbeelden en tips voor de transitie naar soevereine oplossingen.
