De bomen leken voor veel klassieke softwarebedrijven tot in de hemel te groeien. Tot voor kort. Want in het ai-tijdperk is niet iedere softwareleverancier automatisch een winnaar. Geavanceerde ai-tools kunnen traditionele bedrijfssoftware vervangen. Leveranciers met een verdienmodel dat kwetsbaar is voor ai-gestuurde automatisering moeten op hun tellen passen.
Tekst: Alfred Monterie Beeld: ENVATO
De directe aanleiding voor deze onrust was dat Anthropic op 30 januari elf open-source plug-ins voor hun ai-agent Claude Cowork uitbracht. Deze plug-ins richten zich op werkprocessen zoals juridische taken, sales, marketing, financiën en data-analyse. Het was de eerste keer dat een grote llm-aanbieder zich rechtstreeks op verticale bedrijfsapplicaties richtte. De recente aankondiging van de met ai ontwikkelde ai-bot OpenClaw, die zelfstandig allerlei taken kan overnemen, past in dezelfde trend.
Businessmodel
Bedrijven die vooral verdienen aan het digitaliseren of efficiënter maken van processen, lopen dus risico. Want ai-agenten kunnen dat werk zelf steeds beter doen, zo is de gedachte. En dat stadium is nu bereikt. Ook workflowsoftware, databedrijven en consultancy zitten in de hoek waar klappen vallen. Hamvraag is de mate waarin ai bedrijfsmodellen ondermijnt. Wie blijft overeind als ai-automatisering écht doorzet? En is het businessmodel van saas houdbaar?
‘Veel taken die nu via software of consultants gaan, kan ai straks direct overnemen. Denk aan documenten maken, workflows beheren, vertalen, analyseren. Kenniswerkers worden sleets,’ zegt Sander Wolfensberger, cco en mede-oprichter van AIAIAI.eu. ‘Alle banen die digitale output creëren, veranderen sowieso. De impact van ai begint nu echt voelbaar te worden. De collectieve brainpower van de fysieke medewerkers in een bedrijf is straks vele malen kleiner dan die van ai.’
Modulaire software
Leveranciers van traditionele software krijgen het moeilijk. Het tijdperk van dominantie door saas-leveranciers loopt ten einde, waarschuwt Gartner. Nieuwe vormen van ai‑agents maken het voor organisaties makkelijker om dure, starre saas‑tools te vervangen, stelt deze marktvorser. Veel van die oude tools leveren steeds minder op terwijl ze wel veel geld kosten. Bedrijven die kiezen voor flexibele, modulaire software die vanaf het begin goed met api’s en ai werkt, kunnen sneller vernieuwen en goedkoper werken. Zij lopen voorop in de race om de beste ai‑diensten te bouwen.
Wolfensberger legt uit: ‘Ai is in staat functies over te nemen waar medewerkers voorheen aparte software voor gebruikten. Denk aan het opstellen van jaarcijfers voor een jaarverslag of het bijhouden van sales in het crm-pakket. Daar hebben bedrijven binnenkort echt geen speciale software meer voor nodig. Ai doet het zodra het is gekoppeld aan de bronsystemen zoals bancaire gegevens. Je ziet dat klassieke aanbieders allerlei ai in hun producten stoppen om relevant te blijven. Maar een echte, alwetende ai-kern zal het binnenkort toch over gaan nemen. De waarde van software-ip zal heel snel verdwijnen. Ai maakt binnenkort alle software on demand na.’
Ook Mark van Kampen, sectorspecialist TMT bij Rabobank, ziet dat software-oplossingen makkelijker zijn na te bouwen, maar hij verwacht dat kleinere apps die een slim dingetje kunnen doen, makkelijker door ai kunnen worden vervangen dan bijvoorbeeld een heel groot erp-systeem. ‘Complexe systemen zijn nog niet snel in te ruilen, zeker niet als daar stukken maatwerk in zitten.’
Minder developers nodig
Softwarebedrijven zullen uiteraard ook zelf profiteren van ai. Door ai toe te voegen aan bestaande producten kunnen zij efficiënter werken en meer waarde bieden aan klanten. Maar als ze minder softwareontwikkelaars nodig hebben, kunnen ze die ook goedkoper inhuren. Wolfensberger: ‘Bepaalde developers die een paar jaar geleden nog met een salaris van 180.000 euro per jaar werden binnengehaald, krijgen nu 70.000 euro aangeboden. We hebben momenteel al veel ondersteunende agenten draaien, die automatisch bugs oplossen. We zien dan ook dat de snelheid van software development al tien keer hoger is dan zo’n anderhalf jaar geleden.’
Marcus Groeneveld, oprichter en ceo van Freeday.ai, ziet bij een groter aanbod van developers meer ruimte ontstaan voor nieuwkomers die alternatieven bouwen voor klassieke software-oplossingen. ‘Dit kan leiden tot lichtere pakketten voor kleinere organisaties.’ Meer aanbod betekent lagere prijzen waardoor de ‘consumptie’ van software stijgt.
Vrijdagmiddag
Tech-educator Jim Stolze: ‘De code die ai-agenten schrijven, is kwalitatief beter dan die van een gemiddelde programmeur. Deze ‘robots’ voelen ook geen stress als de baas vrijdagmiddag roept dat hun werk nog dezelfde week af moet. Evenmin wordt gedacht: ‘we leveren het gewoon op en fixen de fouten de volgende maand wel.’ Ai-agenten werken gewoon rustig door en komen met een goed product dat ook netjes is gedocumenteerd’.
‘Alle banen die digitale output creëren, veranderen sowieso’
Sander Wolfensberger, cco AIAIAI
De grootste verliezers
Gartner rekent traditionele saas-bedrijven tot de grootste verliezers van de verschuivingen als gevolg van ai-agenten. Dat geldt voor leveranciers die blijven vasthouden aan gesloten systemen waardoor agentic ai van derden buiten de deur blijft. De markt zal deze leveranciers afstraffen als gebruikers zelf geen agenten kunnen ontwikkelen en niet kunnen samenwerken met agenten van derden die op andere platforms zijn ontwikkeld. Ook het opleggen van restrictieve, eigen governance-modellen kan tot verlies aan klanten leiden.
‘Complexe systemen zijn nog niet snel in te ruilen, zeker niet als daar stukken maatwerk in zitten’
Mark van Kampen, sectorspecialist TMT Rabobank
Agenten in bedrijven
Jim Stolze onderscheidt aan de klantzijde drie categorieën bedrijven.
- Organisaties die het gebruik van ai-agenten verbieden met de kans dat er shadow it, ontstaat wat de risico’s vergroot.
- Organisaties waarin ai-agenten als een soort junior-programmeur met ervaren senior-ontwikkelaars samenwerken. Zulke op rol of taak gebaseerde ontwikkelaars die toegang hebben tot GitHub,voelen als een superkracht. Routine-klussen worden overgenomen en senior-ontwikkelaars krijgen dan de tijd om nieuwe dingen te bedenken.
- Organisaties waarin ai-agenten in plaats van alleen een rol ook een doel meekrijgen en zelf bepalen hoe ze dat bereiken. OpenClaw biedt die mogelijkheid.
Bedrijven die in de eerste categorie zitten, krijgen het moeilijk. Stolze: ‘Vroeger had je tien jaar de tijd om zo’n achterstand in te halen. Nu gaan de ontwikkelingen zo snel dat je er meteen mee aan de slag moet. Anders wordt het heel lastig om nog aan te haken.’ Het gebruik van ai neemt hand over hand toe. Van Kampen refereert aan studies waaruit blijkt dat in een jaar tijd tien keer zoveel bedrijven met ai-agenten zijn gaan werken.
‘De code die ai-agenten schrijven, is kwalitatief beter dan die van een gemiddelde programmeur’
Jim Stolze, Tech-educator
Adoptie van ai
Bij de adoptie van ai onderscheidt Wolfensberger vier fasen.
- Gebruik van ChatGPT zonder achtergrond.
- Gebruik van ai-software die de context van bedrijven meeneemt.
- Software die proactief werkt in plaats van alleen reactief. De ai-modellen en agenten zijn naadloos gekoppeld aan externe data, tools en systemen.
- Agenten die helemaal zelfstandig beslissingen gaan nemen. Informatie wordt teruggesluisd naar bronsystemen.
De derde fase is al binnen het bereik van voorlopers. Wolfensberger: ‘Dit is waar we met AIAIAI.eu mkb-bedrijven nu mee helpen.’ Ook Groeneveld’s Freeday.ai ziet veel progressie. Dit uitzendbureau voor digitale medewerkers heeft zelf dertig werknemers die worden bijgestaan door zeventig agents die het werk doen voor 250 man personeel.
‘Je kunt guardrails inbouwen door ai-agenten alleen dingen toe te staan die mensen mogen doen’
Roel Hoeks, mede-oprichter EsperantoXL
Roel Hoeks, mede-oprichter van low-code ontwikkelaar EsperantoXL, verwacht niet dat klassieke softwarebedrijven helemaal worden weggevaagd. Software ontwikkelen is niet alleen coderen, maar ook nadenken over het totale plaatje, de risico’s en het in control zijn: ‘Met de komst van de cloud veranderde de security. Ai brengt weer nieuwe gevaren met zich mee.’
Ook Jim Stolze ziet traditionele softwarehuizen niet zomaar verdwijnen. Wel dreigt concurrentie van kleinere bureaus en startups. Die kunnen nu een grote broek aantrekken door een legertje ai-agenten in te schakelen. Grotere leveranciers hebben wel het voordeel dat ze de mensen hebben om goed naar nieuwe producten te kijken. ‘Ze voelen ook meer verantwoordelijkheid. Ervaringen uit het verleden kunnen uitglijders voorkomen.’ Zaken als compliance en governance zijn dus over het algemeen beter bij de grotere leveranciers geregeld. Maar bedrijven die ai-native software ontwikkelen, leren snel bij. Roel Hoeks: ‘Je kunt guardrails inbouwen door ai-agenten alleen dingen toe te staan die menselijke medewerkers mogen doen.’
Erp-leveranciers
Veel discussie is gaande over de toekomst van grote erp-leveranciers als Oracle en SAP. Hoeks: ‘De klant krijgt bij hen software met functies die door anderen zijn bedacht. Anders gezegd: je bent gebonden aan wat de leverancier aanbiedt. Wil je iets speciaals dan is vaak duur maatwerk nodig. Ai-native software is flexibeler. Rekening wordt gehouden met de functionaliteit en de ‘business rules’ die je wenst.’
Hoeks ziet bedrijfssystemen onder invloed van ai sterk evolueren. De manier van werken wordt anders. Je hoeft niet meer dagelijks achter een computer te zitten. Een vr- of ar-bril waarop een ai-agent is aangesloten, kan als interface dienen. Al lopende door een magazijn kan je vragen inspreken over de voorraad en direct het antwoord krijgen. Ai biedt meer mogelijkheden als de software toegang heeft tot allerlei data. In plaats van stap voor stap te werken kan je met processen converseren.
Agenten kunnen ook zelf inkooporders geven of op verkoopopdrachten reageren. Van Kampen ziet dat ai-agenten echte uitvoerders van processen worden waarbij de mensen alleen nog de eindcontrole doen. Leveranciers die deze features niet inbouwen, gaan de boot missen. Volgens Groeneveld verandert de betekenis van ai-software. Eerst had je software die mensen efficiënter laat werken. Nu zie je de opkomst van ai-agenten die het werk helemaal overnemen. Daarbij zijn pakketten noch mensen meer nodig. De Freeday-ceo: ‘Je ziet al teams van meerdere agents actief worden. Ze kunnen tussenstappen automatiseren en werk aan elkaar geven. Mensen kunnen feedback aan hen geven waarmee deze agenten bij de bouw rekening kunnen houden.’ Ook komt het al voor dat ai-agenten zelf aangeven wanneer ze meer menselijke collega’s erbij willen krijgen.
Verdienmodellen
Behalve andere concurrentieverhoudingen krijgen klassieke saas-leveranciers ook een minder sterke positie tegenover klanten. Traditionele saas-verdienmodellen die uitgaan van het aantal gebruikers, zijn op hun retour. Relevant wordt of de gebruiker er allerlei slimme dingen mee kan doen, niet zozeer de beschikbaarheid an sich. De vraag is welke invloed deze verschuiving heeft op de kasstromen van leveranciers. ‘Die financiële resultaten worden mogelijk minder voorspelbaar. Een van de redenen is dat de vaste saas-abonnementen door de komst van ai-agents steeds meer onder druk staan. Bij de inzet van ai-agents wordt steeds vaker afgerekend op basis van het daadwerkelijk behaalde resultaat, bijvoorbeeld de behaalde efficiency uitgedrukt in een bedrag in euro’s. Daardoor kan de omzet van softwarebedrijven per maand flink schommelen, omdat inkomsten niet meer gegarandeerd zijn maar afhangen van het succes dat de klant met de software behaalt,’ stelt Van Kampen.
