Alexander Zwart, cito Rabobank
‘Agentic ai verandert alles, maar engineers verdwijnen niet’
Alexander Zwart (53) is chief innovation & technology officer (cito) van Rabobank. Hij leidde acht jaar geleden als hoofd digitale transformatie de overstap naar agile werken. Nu staat een nieuwe uitdaging voor de deur: agentic ai. Hoe kijkt de cito naar de ontwikkeling waarin ai taken gaat uitvoeren die normaal door werknemers worden gedaan? En wat zijn de gevolgen van de opkomst van ai voor zijn it-team en softwareontwikkeling?
Tekst: PIM VAN DER BEEK Beeld: RABOBANK
Het is op een maandagochtend om 11.00 uur een drukke bedoening op het hoofdkantoor van Rabobank in Utrecht. In de ontvangstruimte bij de hoofdingang wordt opvallend veel Engels gesproken en wachten gasten tot ze worden opgehaald en onder begeleiding de poortjes door kunnen. Alexander Zwart heeft zijn collega van de communicatieafdeling vooruitgestuurd om het bezoek van Computable te ontvangen. De cito die deze ochtend vanwege het gesprek in een vergaderruimte werkt, zit in een wit overhemd met frisgeschoren gelaat achter de laptop rustig te wachten tot het vraaggesprek kan beginnen.
Welke onderwerpen bepalen op dit moment uw agenda?
‘Er spelen drie grote thema’s. Het eerste is de transitie in engineering. We werken sinds 2019 in squads waarbij bedrijfsstrategen (business), softwareontwikkelaars (development) en it-beheerders (operations) intensief samenwerken. Dat heeft ons enorm versneld: teams deployen vaker, itereren sneller en leveren betere kwaliteit. Met de komst van agentic ai verandert de manier van werken opnieuw fundamenteel. Daar leg ik straks meer over uit.
Het tweede thema is geopolitiek en afhankelijkheid. De wereld is instabieler geworden en we zijn als sector sterk afhankelijk van een paar grote Amerikaanse leveranciers. Daarom investeren we nu ook in Europese alternatieven.
Het derde onderwerp is standaardisatie. We hebben ruim 1.100 squads. Te vaak bouwen teams dezelfde basiscomponenten zoals virtual machines, pipelines en api-platforms. Dat is zonde van de tijd en verhoogt risico’s. We willen naar een model waarin één team een dienst bouwt en tientallen teams die hergebruiken. Dat verhoogt compliance, kwaliteit en snelheid.’
The shift to the left: tijd en aandacht verplaatsen van coderen naar design
Hoe verandert het werk van engineers door ai?
‘We gaan de squads aanvullen met agents en moeten leren hoe die samenwerking eruitziet. Bijvoorbeeld als agents overdag gaan designen en ’s nachts of in het weekend gaan coderen. Dat kunnen vele agents tegelijk zijn. Bijkomend voordeel is dat de energiekosten dan lager zijn én de engineer de volgende ochtend al kan testen.
Met agentic ai verschuift het werk: engineers gaan minder code kloppen en meer regie voeren. Ze gaan guardrails (veiligheidsbarrières, red.) instellen, intent definiëren, oftewel de waarom- en wat-vraag bepalen, en tests automatiseren. Ook gaan ze ai-systemen orkestreren. Dat is het geautomatiseerd coördineren, beheren en op elkaar afstemmen van meerdere losse softwaresystemen, services of taken.
Dat is een groot verschil met de huidige praktijk. Traditioneel bouw je eerst en test je later. Met ai kun je veel eerder in het proces kwaliteit borgen, security regelen, risico’s in kaart brengen en testcases maken. Dat schuift allemaal naar voren, dus naar links op de tijdlijn. Die beweging wordt ‘the shift to the left’ genoemd: tijd en aandacht verplaatsen van coderen naar design. Squads besteden straks veel meer tijd aan het definiëren van wat ze willen bereiken en minder aan het handmatig produceren van code. Een agent helpt met vragen en finetunen. Als product owner kun je je bijvoorbeeld door een model laten bevragen. Die modellen beschikken namelijk over een grill-modus, waarbij ze kritisch blijven doorvragen, zodat je als product owner nog beter aangeeft wat jouw zogenoemde definition of done is. Dat is echt te gek en daardoor worden specificaties scherper dan mensen ze ooit konden maken.’
Is agentic ai daarmee een soort agile 2.0?
‘Ja, zo kun je het zien. Agile heeft ons sneller gemaakt. Agentic ai verandert vooral hóé we starten. De eerste stap wordt niet meer ‘bouwen’, maar ‘intentie scherp krijgen’. Dat is een enorme verschuiving. Agentic ai bouwt dus voort op agile. Ai zal steeds meer taken in het agile softwareontwikkelproces zelfstandig uitvoeren en acties coördineren, waardoor engineers zich meer kunnen en moeten richten op definiëren waar de software aan dient te voldoen en welke waarde het toevoegt.’
Agentic ai belooft veel, maar brengt ook risico’s met zich mee. Welke vormen van controle en governance zijn essentieel?
‘Governance wordt cruciaal. Je moet weten welk model je waarvoor inzet en voorkomen dat je oversized modellen gebruikt voor simpele vragen. Ook moet je lock-ins van leveranciers vermijden en toegang tot modellen strak regelen.
Ook komen er nieuwe vraagstukken, bijvoorbeeld bij identity & access management. Dat is nu vaak een zaak tussen een mens en een machine. Maar bij agentic ai wordt dat machine-to-machine. Hoe regel je dat dan in? Bovendien, als agents 24×7 software genereren, groeit het aantal controletaken ook. Je moet dus kunnen controleren of die systemen doen wat je wilt, of ze voldoen aan wet- en regelgeving en of ze veilig opereren. Dat vraagt om nieuwe vakgebieden zoals token economics.
Daarom investeren we in tooling voor de governance van ai-modellen, automatisering van het beheer van de hele software-ontwikkelcyclus, uitleg- en controleerbaarheid. Dat is geen luxe, maar een randvoorwaarde.’
Rabobank heeft een interne Agentic Hub opgericht. Wat doet die precies?
‘Acht jaar geleden hebben we met een Digital Hub ervaring opgedaan om te begrijpen hoe werk verandert wanneer een organisatie agile gaat werken. Die hub vormde het startpunt van onze agiletransformatie. Met de Agentic Hub die eind juni 2026 is aangekondigd, zetten we nu de volgende stap. We willen leren wat het betekent om software te ontwerpen, ontwikkelen, testen en beheren in een wereld waarin ai-agents een integraal onderdeel van het ontwikkelproces worden.
De Agentic Hub versnelt de adoptie en opschaling van agentic ai-mogelijkheden over de volledige software development lifecycle. Daarmee ondersteunen we onze squads in de overgang naar een door ai ondersteunde, intentiegedreven manier van softwareontwikkeling.
Ook gebruiken we de hub om te ontdekken hoe we onze manier van werken, samenwerken en organiseren verder kunnen vernieuwen. Bijvoorbeeld door te leren hoe werkprocessen, sprintritmes en teamgroottes veranderen door agentic ai. Uiteindelijk bouwen we aan een mensgerichte en toekomstbestendige softwareorganisatie waarin er altijd mensen nodig zijn om ai te controleren. Dat vind ik een belangrijke toevoeging: dat er altijd een mens in the loop blijft.’
Ai tokenomics gaat om inzicht in prijsstructuren van modellen, tokenverbruik, het optimaliseren van kosten en het CO₂-verbruik van ai
Tegen 2028 zullen de kosten van ai-codeertools het gemiddelde ontwikkelaarssalaris overtreffen, voorspelt Gartner. Hoe kijkt u naar die ontwikkeling?
‘Dat risico is reëel. Daarom zie je nu een nieuw vakgebied ontstaan: ai-tokenomics. Ofwel, hoe zorg je dat je een vraag aan ai zo goed en voordelig mogelijk laat beantwoorden? Het gaat niet alleen om snelheid, maar ook om inzicht in prijsstructuren van modellen, tokenverbruik, het optimaliseren van kosten en het CO2-verbruik van ai. Ook binnen Rabobank zijn we daar volop mee bezig; die expertise ontwikkelt zich razendsnel.’
Naast ai is ook digitale soevereiniteit een agendapunt. Kun je als bank zonder hyperscalers?
‘Nee. En we moeten die discussie ook niet polariseren zoals nu vaak gebeurt. We werken goed samen met partijen als AWS en Microsoft en blijven dat ook doen. Hun schaal en beschikbaarheid zijn enorm. Tijdens de raketaanvallen op Dubai eind februari en begin maart 2026 in de oorlog tussen Iran en de VS konden banken dankzij AWS hun workloads verplaatsen en beschikbaar blijven. Het is niet te hopen dat het ooit nodig is, maar ook wij moeten in bepaalde scenario’s workloads kunnen verplaatsen.
Er zijn natuurlijk ook scenario’s waarin een Amerikaanse partij onder druk wordt gezet om een ict-dienst niet meer te leveren. Voor vitale functies zoals betalingsverkeer willen we als bank dan ook Europese alternatieven. Maar het is en blijft wat mij betreft én-én: samenwerken met hyperscalers én investeren in Europese oplossingen.’
Waterval
Als Zwart eenmaal op zijn praatstoel zit, volgt een waterval aan woorden. In zijn enthousiasme maakt hij zinnen soms niet af en praat hij door zonder een punt te zetten. Hij gebruikt opvallend veel Engelse termen voor woorden waarvoor ook een Nederlands equivalent bestaat. Zijn Brabantse tongval klinkt vooral door wanneer hij iets wil verduidelijken of kracht wil bijzetten. Hij formuleert meestal genuanceerd en herhaalt zich geregeld om een gedachte verder toe te lichten. De cito is een veelgevraagd spreker op congressen en bijeenkomsten. Binnen de bank staat Zwart bekend als iemand die niet alleen zendt, maar ook goed luistert en collega’s de ruimte geeft om hun visie te delen, meldt een collega aan Computable.
Welke investeringen doet Rabobank in ai-regulatie en governance?
‘We investeren in model-governance, toegangsbeheer, compliance-checks, tooling voor software development lifecycle-automatisering en het voorkomen van lock-ins. We hebben in april een investering in Domyn aangekondigd. Dat is een in Milaan gevestigde aanbieder van soevereine ai-diensten rondom governance die speciaal zijn toegesneden op gereguleerde sectoren, zoals banken. De bank is inmiddels gestart met het testen van dat ai-platform, bijvoorbeeld met de inzet van large language models en ai-agents binnen een beperkt aantal gebruiksscenario’s en toepassingen binnen de bedrijfsvoering van de bank. We zijn dus niet alleen klant, maar investeren ook in dit initiatief omdat we Europese oplossingen willen ondersteunen.’
Over vijf jaar doen we taken die we nu nog niet kennen en doen we sommige huidige taken niet meer
Wat betekent ai voor de werkgelegenheid binnen de bank?
‘Alle banen gaan veranderen door ai. Over vijf jaar doen we taken die we nu nog niet kennen en doen we sommige huidige taken niet meer. Repeterend werk verdwijnt. Dat geldt voor functies op bijvoorbeeld onze afdelingen voor onderzoek naar witwassen of compliance-taken. Maar er komen ook nieuwe rollen bij: ai-regie, databeheer, model-governance en security. De echte zorg zit bij mensen met sterk repetitieve taken. Niet iedereen kan zich gemakkelijk laten omscholen. Als bank hebben we daar een maatschappelijke verantwoordelijkheid in. Maar er ligt ook een verantwoordelijkheid bij medewerkers zelf om naar de toekomst te kijken en in te schatten hoe ai hun werk kan beïnvloeden.’
Hoe kijkt u naar de toekomst van werk in de it-organisatie?
‘Ik hoor mensen wel eens zeggen dat engineers verdwijnen. Dat is echt onzin. Ai maakt repeterend werk overbodig, maar het aantal controletaken neemt juist toe. Als de hoeveelheid software exponentieel groeit – en dat verwacht ik – dan heb je misschien wel méér mensen nodig om dat in goede banen te leiden. Je hebt namelijk mensen nodig die beoordelen of iets dat met behulp van ai gemaakt is, goed is. Daardoor zal de rol van engineers dus wel veranderen.
Als ik meer hoog over naar ai kijk, dan moeten we vooral nederig blijven, blijven leren en nieuwsgierig blijven. In deze fase is nog niet bekend wat de exacte effecten worden. Ai is krachtig, maar geen magie. Het zijn statistische modellen, in feite is het ook gewoon automatisering. De kunst is om ai verstandig in te zetten en te leren hoe mensen en ai-agents effectief samenwerken. In de Agentic Hub gaan we daar ervaring mee op doen.’
Agentic Hub
De Agentic Hub is Rabobanks nieuwe centrale plek voor het ontwikkelen en toepassen van ai-agents in softwareontwikkeling. De hub ondersteunt engineers met herbruikbare bouwblokken, gedeelde standaarden en gevalideerde toepassingen. Zo voorkomt de bank dat 1100 ontwikkelteams afzonderlijk experimenteren.
De hub ontwikkelt agents voor onder meer backlog-refinement, codegeneratie, code reviews en testwerk. De inzichten worden gebruikt om het operationele it-ontwikkelmodel van de bank aan te passen aan het agentic-tijdperk.
Alexander Zwart is sinds 1 december 2023 lid van de directie van Rabobank en werkt daar als chief innovation & technology officer (cito). Hij vervulde eerder diverse leidinggevende rollen binnen de bank. Voor hij in 2008 bij Rabobank ging werken, bekleedde hij it- en operationsrollen bij Nuon in Nederland, België en Duitsland en commerciële functies bij Coca-Cola. Zwart is commissaris bij HEF Wonen.
Alexander Zwart is sinds 1 december 2023 lid van de directie van Rabobank en werkt daar als chief innovation & technology officer (cito). Hij vervulde eerder diverse leidinggevende rollen binnen de bank. Voor hij in 2008 bij Rabobank ging werken, bekleedde hij it- en operationsrollen bij Nuon in Nederland, België en Duitsland en commerciële functies bij Coca-Cola. Zwart is commissaris bij HEF Wonen.
